Καθαρά Δευτέρα: Τα έθιμα της ημέρας
Καθαρά Δευτέρα: Τα έθιμα της
ημέρας
Χαρακτηριστικό της λαγάνας αποτελεί το
πλατύ της σχήμα, το οποίο εξυπηρετεί στο καλύτερο ψήσιμο
Η Καθαρά Δευτέρα έφτασε και σηματοδοτεί την
έναρξη της Σαρακοστής. Σήμερα, θα γίνει το πέταγμα του χαρταετού, θα αναβιώσουν
παραδοσιακά έθιμα σε κάθε γωνιά της Ελλάδας και το ελληνικό τραπέζι θα γεμίσει
με νηστίσιμα εδέσματα της ημέρας.
Αδιαμφισβήτητα, η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί μία από τις ημέρες
του έτους που συνδέεται άρρηκτα με την παράδοση, με την πλειονότητα των Ελλήνων
να αδημονεί να ζήσει κάθε χρόνο.
Ποια είναι όμως αυτά τα έθιμα της
ημέρας, ποιοι γιορτάζουν φέτος και τελικά, πρέπει να λέγεται Καθαρά Δευτέρα ή Καθαρή Δευτέρα;
Καθαρά Δευτέρα: Έθιμα της ημέρας
Η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί το τέλος της
Αποκριάς και σηματοδοτεί την αγνότητα καθώς είναι η πρώτη μέρα της Σαρακοστής,
όπου για τους Χριστιανούς ξεκινάει η περίοδος της νηστείας. Η ονομασία έχει
προέλευση από τη χριστιανική θρησκεία, καθώς, με την έναρξη της νηστείας,
«καθαρίζεται» ο άνθρωπος πνευματικά και σωματικά.
Έθιμα ανά την Ελλάδα
Την Καθαρά Δευτέρα αναβιώνονται μια σειρά από
μια σειρά από έθιμα και παραδόσεις της ημέρας, με αρκετά εξ αυτών να συνδέονται
με τις καρναβαλικές εκδηλώσεις, οι οποίες ολοκληρώνονται τότε. Χαρακτηριστικά
έθιμα της Καθαρά Δευτέρας περιλαμβάνουν:
Ο Βλάχικος Γάμος στη Θήβα: αρχαίο έθιμο που
πραγματοποιείται παραδοσιακά με το ξύρισμα του γαμπρού και το στόλισμα της
νύφης, η οποία στη πραγματικότητα είναι άνδρας. Το έθιμο αναβιώνει την
τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και κορυφώνεται την Καθαρά Δευτέρα.
Το Έθιμο του Αγά: με ρίζες που φτάνουν από την περίοδο
της Τουρκοκρατίας, το εν λόγω έθιμο αναβιώνει στα Μεστά και στους Ολύμπους της
Χίου. Κεντρική φιγούρα είναι ο Αγάς, ένας αυστηρός δικαστής, ο οποίος δικάζει
και «καταδικάζει» με χιούμορ και πειράγματα τους παρευρισκόμενους.
Το Λαϊκό Δικαστήριο Ανήθικων Πράξεων στην Κάρπαθο: στο
νησί των Δωδεκανήσων, εν μέσω του σατιρικού δικαστηρίου, ανταλλάσσονται
απρεπείς χειρονομίες μεταξύ των παρευρισκόμενων και ως αποτέλεσμα αυτού,
οδηγούνται στο «δικαστήριο» από τους Τζαφιέδες (χωροφύλακες), προς απονομή
δικαιοσύνης από τους σεβάσμιους του νησιού.
Το Αλευρομουτζούρωμα στο Γαλαξίδι: στο έθιμο αυτό, οι
καρναβαλιστές χορεύουν σε σχήμα κυκλικό, με βασικό χαρακτηριστικό να αποτελεί
το αλεύρι.
Του Κουτρούλη ο Γάμος στη Μεθώνη: εδώ μιλάμε για
αναβίωση ενός πραγματικού γάμου, ο οποίος άφησε εποχή τον μακρινό 14ο αιώνα και
διαδραματίζεται την Καθαρά Δευτέρα, με το στοιχείο της σατιρικής διάθεσης και
των πειραγμάτων στη νύφη να επικρατούν.
Το έθιμο του Αχυρένιου Γληγοράκη στη Βόνιτσα: στο
έθιμο αυτό, συναντάμε έναν αχυρένιο ψαρά, ο οποίος είναι δεμένος σε ένα
γαϊδούρι, το οποίο γυρίζει όλο το χωριό, καταλήγοντας σε μια φλεγόμενη βάρκα
ανοικτά της θάλασσας.
Ο χαρταετός
Το πέταγμα του χαρταετού δεν αποτελεί
«ελληνική υπόθεση», καθώς αποτελεί έθιμο κι άλλων χωρών. Στη Γερμανία λέγεται
«ντράχεν», που σημαίνει δράκος, στην Ιαπωνία «τάκο» που σημαίνει
χταπόδι, ενώ στο Μεξικό «παραλότε» που σημαίνει πεταλούδα.
Μια εκδοχή αναφέρεται στον
μηχανικό Αρχύτα (440 – 360 π.Χ.) από την αρχαία ελληνική πόλη του
Τάραντα στην Νότια Ιταλία, ο οποίος ασχολούνταν με πτήσεις, και αξιοποίησε τον
χαρταετό για τις μελέτες του.
Ωστόσο, οι πιο σχετικές αναφορές για τον
χαρταετό προέρχονται από την Ανατολή και ειδικότερα από την Κίνα. Οι
Κινέζοι έφτιαχναν χαρταετούς από μπαμπού, μετάξι και χαρτί, τους οποίους
χρησιμοποιούσαν για να απομακρύνουν τα κακά πνεύματα. Με το πέρασμα των
χρόνων ο χαρταετός έγινε γνωστός στην Ιαπωνία, στην Ταϊλάνδη, στο Αφγανιστάν
και στην Ευρώπη.
Αναφορικά με την ελληνική χριστιανική
παράδοση, οι ομοιότητες του εθίμου με αυτήν της κινεζικής, είναι αρκετές.
Ειδικότερα, η ελληνική παράδοση αναφέρει ότι ο χαρταετός συμβολίζει το πέταγμα
της ανθρώπινης ψυχής προς τον ουρανό και το Θεό. Μάλιστα οι άνθρωποι παλιότερα
πίστευαν ότι όσο πιο ψηλά πετάξει ο χαρταετός τόσο πιο πιθανό ήταν ο Θεός να
εισακούσει τις προσευχές τους και να τις πραγματοποιήσει.
Η παραδοσιακή λαγάνα
Η παραδοσιακή λαγάνα, που
βρίσκεται σχεδόν σε κάθε ελληνικό τραπέζι την Καθαρά Δευτέρα, αποτελεί ένα
είδος άζυμου ψωμιού, το οποίο φτιάχνεται χωρίς προζύμι ή μαγιά.
Χαρακτηριστικό της λαγάνας αποτελεί το πλατύ της σχήμα, το
οποίο εξυπηρετεί στο καλύτερο ψήσιμο.
Αναφορικά με την ιστορία της λαγάνας,
αυτή έχει ρίζες από την αρχαιότητα. Ο Αριστοφάνης στις
«Εκκλησιάζουσες» λέει «Λαγάνα πέττεται» δηλαδή «Λαγάνες γίνονται». Αλλά και
ο Οράτιος στα κείμενά του αναφέρει ότι η λαγάνα είναι «το γλύκισμα
των φτωχών». Όπως φαίνεται, το έθιμο της λαγάνας δεν είχε ιδιαίτερες μεταβολές
στο πέρασμα του χρόνου, όπου, σήμερα, παρασκευάζεται από τους αρτοποιούς κάθε
γειτονιάς.
