Ο Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης[1] ιδρύθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1890 στη Σμύρνη (επί οθωμανικής αυτοκρατορίας)

 

Ο Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης^[1] ιδρύθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου 1890 στη Σμύρνη (επί οθωμανικής αυτοκρατορίας) όντας ένα από τα πρώτα ελληνικά αθλητικά σωματεία της Σμύρνης,^[2][3][4] ενώ συγκαταλέγεται επίσης στα αρχαιότερα εν ενεργεία σωματεία που έχουν ιδρύσει Έλληνες με σκοπό την άθληση.^[5][6][7] Μαζί με τον Απόλλωνα αποτέλεσαν τους μεγαλύτερους αθλητικούς συλλόγους της Σμύρνης.

Το τμήμα ποδοσφαίρου του Γ.Σ. Πανιωνίου Σμύρνης, που σχηματίστηκε επί οργανωμένης βάσης το 1895, αποτελεί την αρχαιότερη εν ενεργεία ποδοσφαιρική ομάδα της Ελλάδας. Ο Πανιώνιος εξέφραζε περισσότερο την αστική και μεγαλοαστική τάξη της Σμύρνης, ενώ το 1912 απέκτησε ιδιόκτητο στάδιο στην Πούντα το οποίο χρησιμοποιούσε μέχρι το 1922 και την Μικρασιατική Καταστροφή. Από τις πολλές διακρίσεις του ξεχωρίζουν 4 Πρωταθλήματα Σμύρνης (1909, 1910, 1911, 1914), 2 Κύπελλα Ελλάδας (1979, 1998) και 1 Βαλκανικό Κύπελλο (1971).

Από την αγωνιστική περίοδο 2024–2025 το ανδρικό τμήμα ποδοσφαίρου του Γ.Σ. Πανιωνίου Σμύρνης αγωνίζεται στο δεύτερο τη τάξει πρωτάθλημα της Α2 Εθνικής Κατηγορίας (Super League 2),^[8] με την επωνυμία «Πανιώνιος Ιστορικός Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης Ποδοσφαιρική Ανώνυμη Εταιρεία» και με τον διακριτικό τίτλο «Πανιώνιος Ι.Γ.Σ.Σ. Π.Α.Ε.».^[9] Χρησιμοποιεί από το 1940 ως αγωνιστική έδρα το ιδιόκτητο Στάδιο Νέας Σμύρνης το οποίο έχει χωρητικότητα 11.700 θέσεων.

Τα πρώτα χρόνια στη Σμύρνη

Η ίδρυση και το ποδόσφαιρο στη Σμύρνη

Σε εφημερίδες της πόλης αναφέρονται στο διάστημα 1890–1893 ποδοσφαιρικοί αγώνες των μελών του μουσικογυμναστικού σωματείου Ορφεύς Σμύρνης μεταξύ τους, με ομάδες ναυτών σε ξένα εμπορικά και πολεμικά πλοία και με συλλόγους αλλοδαπών κατοίκων (Football Club Smyrna, Bournobat JAA). Το άθλημα στη Σμύρνη το «διέδωσαν» Άγγλοι, οι οποίοι διέμεναν κυρίως στη συνοικία του Μπουρνόβα. Εκεί δημιούργησαν γήπεδο, όπου έως το 1904 διεξάγονταν οι διεθνούς εμβέλειας Πανιώνιοι Αγώνες και αποτέλεσε έδρα της Bournobat Juniors Athletic Association of Smyrna (ή ΑΟ Νέων Μπουρνόβα), αγγλικής ένωσης με αρκετούς Έλληνες αθλητές. Από αυτούς, στο ποδόσφαιρο ξεχώριζαν οι: Αγγελόπουλος, Αναγνωστόπουλος, Αργυρίου, Γριμάνης, Καλομοίρης, Καραράς, Κεντρωτής, Κόγκος, Κούτελης, Μεγαρίδης, Παστουρμαντζής και Περώνης. Η JAA διασπάστηκε το 1908 σε δύο μέρη και το ένα εντάχθηκε στον προϋπάρχοντα (ίδρ. 1900 περίπου) Ερμή, ενώ το άλλο σχημάτισε το βραχύβιο Θησέα Μπουρνόβα.

Το 1895 συγκροτήθηκε η πρώτη οργανωμένη ποδοσφαιρική ομάδα του σωματείου Γυμνάσιον Σμύρνης, το οποίο επανενώθηκε με τον Ορφέα τον Οκτώβριο του 1898 (πενταετία μετά την αρχική του αποχώρηση), υπό τη νέα ονομασία Πανιώνιος Γυμναστικός Σύλλογος Σμύρνης. Παίκτες του Πανιωνίου επιλέχθηκαν στην αντιπροσωπευτική μικτή της Σμύρνης για τους Μεσοολυμπιακούς Αγώνες των Αθηνών το 1906, όπου και κατέλαβαν τη 2η θέση επί τεσσάρων ομάδων, χάνοντας με 7-1 στον τελικό. Έτσι ο Πανιώνιος έχασε και την ευκαιρία να εκπροσωπήσει τη Σμύρνη στους Ολυμπιακούς της Αθήνας το 1906. Λόγω της νίκης τους, ο κορμός εκείνης της αποστολής της Μικτής Σμύρνης υπήρξαν οι ποδοσφαιριστές της Bournobat.

Τον Αύγουστο του 1906, ο Πανιώνιος προκήρυξε για το προσεχές φθινόπωρο «μεγάλους αγώνας Ποδοσφαιρίσεως» μεταξύ ομάδων. Σ’ αυτούς θα μπορούσαν να λάβουν μέρος ομάδες των αθλητικών συλλόγων της Σμύρνης και των περιχώρων. Οι αγώνες θα διεξάγονταν στο Στάδιο του Παραδείσου και θα ξεκινούσαν, το αργότερο, την τέταρτη Κυριακή του Οκτωβρίου. Η νικήτρια ομάδα θα ελάμβανε αργυρό κύπελλο. Το δικαίωμα συμμετοχής ανερχόταν σε μισή οθωμανική λίρα. Οι δηλώσεις συμμετοχής έπρεπε να περιλαμβάνουν τα ονόματα των ποδοσφαιριστών, τα ονόματα των αναπληρωματικών μελών, καθώς και το όνομα του αρχηγού, και να αποσταλούν στο προεδρείο του Πανιωνίου έως τις 12 Οκτωβρίου 1906.

Τον Φεβρουάριο του 1907 έγινε γνωστή διά του τύπου η ένσταση του Πειραϊκού Συνδέσμου κατά του Εθνικού Γυμναστικού Συλλόγου, διότι κατά τον μεταξύ τους ποδοσφαιρικό αγώνα στο πρωτάθλημα της Αθήνας, αγωνίσθηκαν στις τάξεις του Εθνικού δύο αθλητές του Πανιωνίου: Α. Λάσκαρης και Λ. Λαμπρινίδης. Το προεδρείο του ΣΕΑΓΣ, αφού συνήλθε σε συνεδρίαση, τιμώρησε με διαγραφή τους δύο αθλητές διατάσσοντας την επανάληψη του αγώνα.

Το 1907 ο Πανιώνιος ηττήθηκε σε δύο φιλικούς αγώνες από τη νεοσύστατη ομάδα του Απόλλωνα: 0-2 (6 Αυγούστου) και 0-1 (16 Δεκεμβρίου) αλλά κατά γενική ομολογία είχε ανταγωνιστική ομάδα. Στις 19 Ιανουαρίου 1908 αγωνίστηκε στον Μπουρνόβα με την τοπική αήττητη αγγλική ομάδα, από την οποία ηττήθηκε 1-3, σε ένα ματς που παρακολούθησαν 800 θεατές. Με τον Πανιώνιο έπαιξαν: Κ. Μαλκότσης (τερμ), Φ. Φύλδεϋ, Δ. Λάσκαρης, Κ. Βύζιος, Ι. Χριστιανούδης, Γ. Κασπάρ, Χ. Βεντιρόζος, Γ. Κιουρτζόγλου (20΄ Αρ. Παυλόπουλος), Γαβρ. Νικολαΐδης, Νικόλ. Βάρδας, Κ. Λάσκαρης (αρχηγός). Αναπληρωματικοί: Δημ. Απέργης (υπαρχηγός), Νεοκλής Νικολαΐδης. Η ανωτερότητα της αγγλικής ομάδας ήταν καταφανής και περιόρισε τον Πανιώνιο σε αμυντικό παιχνίδι.

Ο σύλλογος είχε και Β΄ ομάδα, η οποία στις 6 Ιανουαρίου 1908 νίκησε με 2-0 την Β΄ του Απόλωνα στον τελικό κάποιου τουρνουά: «Διεξήχθη την παρελθούσα Κυριακήν εν τω Σταδίω Παραδείσου ο προαγγελθείς τελικός αγών ποδοσφαίρου μεταξύ των β΄ ομάδων του Πανιωνίου και της του Απόλλωνος καθ’ ον οριστικώς νικήτρια ανεδείχθη η ομάς του Πανιωνίου επιτυχούσα τέρματα 2 έναντι 0» (Ημερησία, 8/1/08). Υπήρχε και Γ΄ ομάδα (16άρηδων), η οποία στις 15 Μαρτίου 1908 αντιμετώπισε στη Μαγνησία τον τοπικό Γ.Σ. «Σίπυλο».

1908–1914: Τα πρωτεία στη Σμύρνη

Το επόμενο διάστημα ο Πανιώνιος πήρε τα ποδοσφαιρικά σκήπτρα της πόλης. Ως εκπρόσωπός της επίσης, στις 2 Μαρτίου 1908 στους ποδοσφαιρικούς αγώνες ΕΟΑ-ΣΕΓΑΣ νίκησε με 3-1 (ημίχρ. 1-1) τη μικτή Αθηνών-Πειραιώς (από παίκτες των Εθνικού ΓΣ Αθηνών, Πανελλήνιου ΓΣ και Πειραϊκού Συνδέσμου) σε φιλικό αγώνα που διεξήχθη στο Ποδηλατοδρόμιο του Νέου Φαλήρου, παρουσία του διαδόχου τότε Κωνσταντίνου και μελών της ελληνικής βασιλικής οικογένειας.^[10] Ο Πανιώνιος αγωνίστηκε με "κατερύθρους μπλούζας και λευκά πανταλόνια" και την ακόλουθη σύνθεση κατά την ορολογία της εποχής:

τερματιστής: Κ. Μαλκότσης

οπισθοφύλακες: Α. Μωραϊτίνης, Κ. ή Ν. Λάσκαρις (αρχηγός)

μέσοι: Ν. Νικολαΐδης, Χ. Βεντιρόζος, Ι. Χριστιανούδης

εμπροσθοφύλακες: Δ. Λάσκαρις (αρχηγός), Κ. Βύζιος, Γ. Νικολαΐδης, Ν. Απέργης και Θεμ. Κωνσταντινίδης.^[11]

Στις 16 Μαρτίου 1908 στο σμυρναϊκό τύπο αναφέρεται οτι ο Πανιώνιος διέθετε και γ' ομάδα (ηλικία όχι ανώτερη των 16 ετών) η οποία αντιμετώπισε τον ΓΣ Σίπυλο Μαγνησίας σε εκτός έδρας φιλικό εκείνη την Κυριακή.^[12]

Σταδιακά άρχισε να ανταγωνίζεται τους Άγγλους της Σμύρνης. Το 1909 διοργάνωσε κύπελλο Συλλόγων ή πρωτάθλημα Σμύρνης υπό την έγκριση και επίβλεψη του ΣΕΓΑΣ. Το κατέκτησε τρεις φορές με γυμναστή το Σοφοκλή Μάγνη. Στα τέλη του 1909 ο Πανιώνιος έδωσε τρεις αγώνες στην Αθήνα, αμέσως μετά τη λήξη του 2ου πρωταθλήματος ποδοσφαίρου που είχε διοργανώσει ο ΣΕΓΑΣ. Ο Πανιώνιος νίκησε με 5-3 τον πρόσφατο τότε πρωταθλητή Ελλάδος «Πανελλήνιο Ποδοσφαιρικό Όμιλο» -τον μετέπειτα Παναθηναϊκό-, ήρθε ισόπαλος 1-1 με τη Μικτή Πειραιά και ηττήθηκε με 2-3 από τη Μικτή Αθηνών.

Η ομάδα του Πανιωνίου με το τρόπαιο του πρωταθλήματος 1909. Στο κέντρο ο γυμναστής Σοφοκλής Μάγνης και ο πρόεδρος Δημητρός Δάλλας.

Είναι γνωστό πως ο Πανιώνιος και οι άλλες ομάδες της Σμύρνης (Απόλλων, Αρμενική, Μπουρνόβας, Πέλοψ Μελαντίας, Μακάμπι, Αλτάι (τουρκική), Ευαγγελική Σχολή, Σχολή Μπάρξερ) διοργάνωναν τουρνουά και κάποιο υποτυπώδες πρωτάθλημα. Σώζονται φωτογραφίες από αγώνες του Πανιωνίου στο στάδιό του. Αναφέρεται, ότι το 1910 το Κύπελλο Πανιωνίου κατέκτησε η Σχολή Μπάρξερ. Το 1909 και 1910 κατέκτησε το πρωτάθλημα Σμύρνης υπό την αγιγίδα του ΣΕΓΑΣ.

Στα πλαίσια του Πανελλήνιου πρωτάθληματος στίβου ανδρών την Κυριακή 24 Απριλίου 1910, στο Ποδηλατοδρόμιο Πειραιά (σημερινό Στάδιο Καραϊσκάκη), στις 8.30 το πρωί ο Ποδοσφαιρικός Όμιλος Αθηνών (ο μετέπειτα Παναθηναϊκός) διοργάνωσε "ανεπίσημον αγώνα ποδοσφαιρίσεως προς τιμήν των εκ Σμύρνης ελθόντων αθλητών χάριν των Πανελληνίων αγώνων" με ελεύθερη είσοδο. Στον αγώνα αυτό αντιμετώπισε ομάδα του Πανιωνίου, την οποία ενίκησε με 4-1. Μετά τον αγώνα ο πρόεδρος του Ποδοσφαιρικού Ομίλου Μαρινάκης παρέθεσε γεύμα στους αθλητές του Πανιωνίου στο "Ακταίον".

Το 1911 ο Πανιώνιος έχασε το πρωτάθλημα από την Ευαγγελική Σχολή Σμύρνης και το 1922 από τον Απόλλωνα. Όμως, κατέκτησε την πρώτη θέση το 1913–14, όπως φαίνεται σε μια φωτογραφία με κύπελλο, στην οποία διακρίνονται οι παίκτες: Χ. Βεντιρόζος, Μαγγανιώτης, Θ. Δημητρίου, Αντ. Πατιάδης και Σωτ. Δεσποτόπουλος. Την ισχύ της ομάδας αυτής αποδεικνύει και το γεγονός ότι το 1914 στην ενδεκάδα της Μικτής Σμύρνης συμμετείχαν οκτώ παίκτες του Πανιωνίου. Προπονητής της ομάδας, από το 1909 τουλάχιστον, ήταν ο γυμναστής Σοφ. Μάγνης.

Το Στάδιο του Πανιωνίου στη Σμύρνη, που χτίστηκε το 1912.

Η κατασκευή, το 1912, του Πανιωνίου Σταδίου στη θέση Πούντα κοντά στο ελληνικό νεκροταφείο, που περιλάμβανε γήπεδο ποδοσφαίρου διαστάσεων 95x65μ, εξέδρα 7.000 θέσεων (με σκεπαστό θεωρείο χιλίων αριθμημένων θέσεων από τον Οκτώβριο 1919), αναβάθμισε τις δυνατότητες της ποδοσφαιρικής ομάδας (το γήπεδο υπάρχει μέχρι σήμερα και αποτελεί έδρα της Αλτάι ΣΚ). Το 1914 κατέκτησε το πρωτάθλημα Σμύρνης. Στις 6 Δεκεμβρίου 1914 ο Πανιώνιος έδωσε τον πρώτο του φιλικό αγώνα απέναντι σε τουρκική ομάδα, την Αλτάι Σ.Κ. στο γήπεδο της Πούντας (1-1).

1914–1919: Πτώση

Επεξεργασίαεπεξεργασία κώδικα

Η ομάδα του Πανιωνίου με την ποδ. ομάδα προσκόπων Αϊδινίου και Σωκίων την άνοιξη του 1919 στη Σμύρνη.

Η περίοδος μετά το 1914 συνδυάστηκε με τον Α' Παγκόσμιο πόλεμο και η ποδοσφαιρική δραστηριότητα ατόνησε. Την σεζόν 1914-15 τερμάτισε δεύτερος. Ομως τα σκήπτρα στην Σμύρνη σιγά σιγά άρχισε να παίρνει ο άσπονδος εχθρός Απόλλων. Μετά το τέλος του Παγκοσμίου πολέμου, το 1918, άρχισε να δίνει πολλούς φιλικούς απέναντι σε ποδ. ομάδες συμμαχικών πλοίων.

1920: Κλήσεις των παικτών του Πανιωνίου στην Εθνική

Επεξεργασίαεπεξεργασία κώδικα

Το 1920 στην Εθνική ομάδα που συγκροτήθηκε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αμβέρσας, συμμετείχαν οι εξής τρεις (2) ποδοσφαιριστές του Πανιωνίου: Θεόδωρος Δημητρίου (ο Μπέμπης ή Μπίμπος, αριστερός ακραίος επιθετικός) και ο αναπληρωματικός Σωτήριος Δεσποτόπουλος (μέσος).^{[13][14][15][16]} Αντιμετώπισαν τη Σουηδία στις 28 Αυγούστου 1920, σε έναν αγώνα ο οποίος θεωρείται από τη Διεθνή Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία FIFA ως ο πρώτος της εθνικής Ελλάδας (και μοναδικός επίσημος πριν τη δημιουργία της ΕΠΟ το 1926). Άμαθοι σε γήπεδο με χόρτο, οι παίκτες ταλαιπωρήθηκαν και στο 8ο μόλις λεπτό έμειναν 10 λόγω τραυματισμού του Καλούδη, για να ηττηθούν τελικά 0-9 (ημίχρ. 0-6). Η ίδια αποστολή κατά την επιστροφή της από την Αμβέρσα μέσω Άμστερνταμ–Παρισίων–Μασσαλίας, έδωσε φιλικό παιχνίδι με τοπικό σύλλογο της ολλανδικής πόλης και γνώρισε εκ νέου την ήττα με 2-4. Η τελευταία αυτή σύνθεση της Εθνικής δεν έχει ακόμη εξακριβωθεί, αλλά σίγουρα μετείχαν κάποιοι από τους προαναφερθέντες ποδοσφαιριστές του Πανιωνίου.^[17][18]

1921–1922: Ο αποδεκατισμός της ομάδας και το τέλος

Επεξεργασίαεπεξεργασία κώδικα

Το 1921, παίκτες της ομάδας στελέχωσαν τη μικτή Σμύρνης για τη σπουδαία συνάντηση Νέας Ελλάδος-Παλαιάς Ελλάδος στο στάδιο του Πανιωνίου, όπου παρουσία 7.500 θεατών, του Μητροπολίτη Σμύρνης Χρυσοστόμου, στρατιωτικών και πολιτικών αρχών της πόλης, η μικτή Αθηνών/Πειραιώς νίκησε 4-2.^[18]

Η ομάδα του Πανιωνίου είχε αποδεκατιστεί από την επιστράτευση του 1921 και στελεχωνόταν πλέον από πολύ νεαρούς αθλητές, από παλαιότερους που είχαν αποσπασθεί από το μέτωπο και από αθλητές της Παλαιάς Ελλάδας που είχαν εσχάτως εγγραφεί στα μητρώα της. Έτσι δεν μπορούσε να είναι πρωταγωνιστικός στο τοπικό πρωτάθλημα. Δεν πήρε μέρος στο πρωτάθλημα περιόδου 1920–21, ενώ την περίοδο 1921–22 κατέβηκε συμπληρωμένη με παίκτες της Β΄ ομάδας και δανεικούς από τη Β΄ του Απόλλωνα. Το 1922 αδυνατεί να πάρει μέρος στο πασχαλινό τουρνουά της Ποδοσφαιρικής Ενώσεως Αθηνών-Πειραιώς, διότι πολλοί ποδοσφαιριστές του ήταν στρατευμένοι. Ετσι για να τονώσει το ποδοσφαιρικό τμήμα την άνοιξη του 1922 διοργάνωσε εσωτερικό πρωτάθλημα καλώντας τους «καταγινομένους με το ποδόσφαιρον παίδας, εφήβους, άνδρας, όπως δηλώσωσι συμμετοχήν» (Κόσμος 4/2/22).

 ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ